Εκλεκτική Αλαλία

Η εκλεκτική αλαλία είναι μία πολύπλοκη παιδική αγχώδης διαταραχή που χαρακτηρίζεται από την ανικανότητα του παιδιού να μιλήσει και να επικοινωνήσει αποτελεσματικά σε επιλεγμένες κοινωνικές καταστάσεις, όπως το σχολείο. Τα παιδιά αυτά έχουν την ικανότητα να μιλάνε και να επικοινωνούν σε περιβάλλοντα που τους εμπνέουν ασφάλεια, χαλαρότητα και άνεση.

Περισσότερα από 90% των παιδιών με εκλεκτική αλαλία παρουσιάζουν επίσης κοινωνική φοβία ή κοινωνικό άγχος. Η διαταραχή είναι ιδιαιτέρως επίπονη για το παιδί.

Τα παιδιά και οι έφηβοι με εκλεκτική αλαλία εμφανίζουν μία πραγματική φοβία για την ομιλία, για την κοινωνική αλληλεπίδραση και γενικά για καταστάσεις όπου απαιτείται από αυτούς η επικοινωνιακή συμμετοχή.

Πολλά παιδιά με εκλεκτική αλαλία εμφανίζουν σημαντική δυσκολία στην εκκίνηση ή απόκριση επικοινωνίας έστω και με μη λεκτικό τρόπο. Συνεπώς η κοινωνική εμπλοκή τους μπορεί να περιορίζεται για πολλά παιδιά όταν προσεγγίζονται από άλλους σε ένα πλαίσιο που είναι πολύ θερμό ή όπου αισθάνονται να υπάρχουν επικοινωνιακές απαιτήσεις από τους ίδιους.

Δεν εκφράζουν όλα τα παιδιά το άγχος τους με τον ίδιο τρόπο. Κάποια παιδιά ίσως έιναι εντελώς άλαλα ή ανίκανα να μιλήσουν και να επικοινωνήσουν με οποιονδήποτε σε ένα κοινωνικό πλαίσιο, ενώ άλλα μπορεί να μιλάνε ή να ψιθυρίζουν σε ελάχιστα επιλεγμένα άτομα.

Κάποια παιδιά μπορεί να στέκονται ακίνητα και φοβισμένα καθώς αντιμετωπίζουν διάφορες κοινωνικές προκλήσεις. Μπορεί να παγώνουν, να είναι ανέκφραστα, να είναι απαθή και να απομονώνονται κοινωνικά. Παιδιά με λιγότερο έντονη παθολογία, ίσως δίνουν εντύπωση ΄΄χαλαρότητας΄΄, ανεμελιάς και ίσως έχουν την ικανότητα να επικοινωνούν με ένα ή με ελάχιστα παιδιά όμως να αδυνατούν να μιλήσουν και να επικοινωνήσουν με τους δασκάλους τους ή με τους περισσότερους από τους συνομιλήκους τους.

Όταν συγκρίνονται με το τυπικά ντροπαλό και σεμνό παιδί, τα παιδιά με εκλεκτική αλαλία βρίσκονται στο απώτερο όριο της ντροπαλότητας και της σεμνότητας.

Γιατί κάποιο παιδί αναπτύσσει Εκλεκτική Αλαλία;

Η πλειονότητα των παιδιών που παρουσιάζουν την διαταραχή έχουν μία γενετική προδιάθεση για την εμφάνιση άγχους. Απλούστατα λοιπόν τα παιδιά αυτά έχουν κληρονομήσει την τάση να άγχωνται υπέρμετρα από ένα ή περισσότερα μέλη της οικογένειας τους. Πολύ συχνά, τα παιδιά αυτά εμφανίζουν σημεία έντονου άγχους, όπως άγχος αποχωρισμού, συχνές κρίσεις θυμού και κλάματος, κακοδιαθεσία, προβλήματα ύπνου, έλλειψη ευελιξίας και έντονη ντροπαλότητα από την βρεφική ηλικία και έπειτα.

Κάποια παιδιά με εκλεκτική αλαλία ίσως εμφανίσουν προφανείς ανωμαλίες στην ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας, όπως γλωσσικές διαταραχές στην πρόσληψη και παραγωγή του λόγου ή γλωσσικές καθυστερήσεις. Κάποια παιδιά ίσως εμφανίσουν περίπλοκες μαθησιακές δυσκολίες όπως διαταραχή ακουστικής επεξεργασίας. Στην πλειιονότητα αυτών των περιπτώσεων παρατηρείται συνεσταλμένη προσωπικότητα. Η επιπρόσθετη πίεση μία γλωσσικής διαταραχής, μαθησιακής δυσκολίας ή διαταραχής επεξεργασίας ερεθισμάτων ίσως οδηγήσει το παιδί στο να αισθάνεται ακόμα μεγαλύτερο άγχος, ανασφάλεια ή δυσφορία σε κάποιες καταστάσεις όπου απαιτείται να μιλήσει.

Προκαταρκτική έρευνα από μελέτες στο Κέντρο Έρευνας και Θεραπείας της Αγχώδους Εκλεκτικής Αλαλίας (Smart Center) υποδεικνύει ότι υπάρχει ένα ποσοστό των παιδιών με εκλεκτική αλαλία που προέρχονται από δίγλωσσες / πολύγλωσσες οικογένειες, οικογένειες που έχουν ζήσει σημαντικό χρονικό διάστημα σε ξένη χώρα ή έχουν εκτεθεί εκτενώς σε άλλη γλώσσα κατά την αναπτυξιακή περίοδο σχηματισμού των γλωσσικών δομών (2-4 ετών). Τα παιδιά αυτά παρουσιάζουν συνήθως εγγενώς συνεσταλμένη προσωπικότητα αλλά το επιπρόσθετο στρες της ανάγκης να μιλήσουν σε μία άλλη γλώσσα από την μητρική τους καθώς και η ανασφάλεια σχετικά με την ικανότητα τους να χρησιμοποιήσουν την άλλη γλώσσα, αρκούν για να προκαλέσει αυξημμένα επίπεδα άγχους και ίσως αλαλία.

Ένα μικρό ποσοστό των παιδιών με εκλεκτική αλαλία δεν φαίνονται να είναι ούτε στο ελάχιστο ντροπαλά. Πολλά από αυτά τα παδιά κάνουν ότι περνάει από το χέρι τους για να προσελκύσουν την προσοχή των άλλων και θα μπορούσαν να χαρακτηρίζονται ως «επαγγελματίες μίμοι». Οι αιτίες της αλαλίας τέτοιων παιδιών δεν έχουν διασαφηνιστεί,όμως έρευνες του Κέντρου Έρευνας και Θεραπείας της Αγχώδους Εκλεκτικής Αλαλίας (Smart Center), υποδεικνύουν ότι αυτά τα παιδιά μπορεί να έχουν διαφορετικές από τις τυπικές αιτίες που εικάζονται ότι συμβάλλουν στην εμφάνιση της διαταραχής. Για παράδειγμα όταν κάποιος ζει για χρόνια άλαλος και ως εκ τούτου έχει αφομοιώσει την άλαλη συμπεριφορά παρά την έλλειψη συμπτωμάτων κοινωνικού άγχους ή άλλων αναπτυξιακών ή γλωσσικών προβλημάτων. Τα παιδιά αυτά πραγματικά έχουν «κολλήσει» αναπτυξιακά σε ένα μη λεκτικό στάδιο επικοινωνίας.

Η εκλεκτική αλαλία όπως συνάγεται από τα όσα προαναφέρθηκαν σε αυτό το άρθρο αποτελεί στην ουσία ένα σύμπτωμα. Σπάνια κάποιο παιδί θα είναι μόνο άλαλο. Πρέπει να δίνεται ξεχωριστή έμφαση στις αιτίες της αλαλίας και στους συμβαλλόμενους παράγοντες στην εμφάνιση της αλαλίας.

Οφείλουμε να σημειώσουμε πως δεν υπάρχουν ερευνητικά στοιχεία που να στηρίζουν την υπόθεση ότι η αιτία της εκλεκτικής αλαλίας σχετίζεται με την κακομεταχείριση, την παραμέληση ή τον τραυματισμό.

Ποιά είναι τα πιο κοινά χαρακτηριστικά των παιδιών με εκλεκτική αλαλία;

Τα περισσότερα, αν όχι όλα, τα χαρακτηριστικά των παιδιών με εκλεκτική αλαλία μπορούν να αποδωθούν σε άγχος.

• Επίμονη δυσκολία ή ανικανότητα στην ομιλία και απόκριση σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα και συνήθως τα περισσότερα παρατηρούνται στο σχολικό περιβάλλον.

• Ελάχιστη ή ελλιπής βλεμματική επαφή και γενικότερα αλληλεπίδραση με άλλο πρόσωπο.

• Ορισμένα παιδιά μπορεί να χρησιμοποιούν μη λεκτική επικοινωνία για να αποκριθούν ή να απευθύνουν το λόγο δείχνοντας ή γνέφοντας με το κεφάλι τους.

• Άλλα παιδιά μπορεί να μιλάνε ελάχιστα ή να ψιθυρίζουν σε άτομα που εμπιστεύονται ή άλλα παιδιά της ηλικίας τους.

• Σε δραστηριότητες, μπορεί είτε να συμμετέχει μη λεκτικά, είτε να απομονώνεται και να παραμένει ανέκφραστο, απαθές ή να στέκεται παγωμένο απόμερα από συστολή και φόβο.

• Η φοβία των παιδιών αυξάνεται σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα (σχολείο) όπου απαιτείται η συμμετοχή τους και κρίνεται η απόδοση τους.

• Μπορεί στο σπίτι να παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα (να είναι δραστήριο, φλύαρο, αστείο κ.λπ.) από αυτή που παρουσιάζει στο σχολικό πλαίσιο. Η έναρξη των συμπτωμάτων μπορεί να συμβαδίζει με την έναρξη της σχολικής φοίτησης.

• Λόγω της αδυναμίας διαχείρισης των καταστάσεων που προκαλούν άγχος και φοβία στα παιδιά, μπορεί να οδηγηθούν σε μη ηθελημένες συμπεριφορές ( να είναι δειλά, πεισματάρικα, αγενή και χειριστικά).

• Ακόμη μπορεί να συνυπάρχουν και συμπτώματα (όπως νυχτερινή ή μη ενούρηση, τικ, ονυχοφαγία, πιπίλισμα του δαχτύλου, τρέμουλο, ναυτίες, κοιλόπονος κ.α. ).

• Ορισμένα παιδιά μπορούν να μιλήσουν κανονικά στο τηλέφωνο, λόγω της απουσίας της βλεμματικής επαφής πρόσωπο με πρόσωπο.